Schriftelijke vragen Pesticiden in Zuid-Holland

Toelichting
Er is toenemende maatschappelijke, wetenschappelijke en juridische zorg over de risico’s van het gebruik van bestrijdingsmiddelen in de landbouw en sierteelt. Nieuwe inzichten bevestigen dat pesticiden schade veroorzaken aan de volksgezondheid, waterkwaliteit, biodiversiteit en kwetsbare natuur. Ook blijkt uit recente uitspraken en onderzoeken dat toelatingsprocedures en risicobeoordelingen op nationaal en Europees niveau tekortschieten. Tegelijk groeit het besef dat provincies wel degelijk invloed kunnen uitoefenen via ruimtelijke ordening, vergunningverlening, pachtvoorwaarden en het voorzorgsbeginsel.

Naar aanleiding hiervan leggen de Partij voor de Dieren, SP, Volt en D66 de volgende vragen aan u voor.

We verzoeken u de vragen per vraag te beantwoorden.

Gezondheid en transparantie

1.       Is het college bekend met de recente oproep van meer dan 400 artsen aan de Tweede Kamer[i] om het gebruik van pesticiden in de sierteelt aan banden te leggen, en de petitie van gezondheids- en milieuorganisaties aan de Tweede Kamer[ii] voor het terugdringen van het gebruik van pesticiden, onder andere vanwege zorgen over Parkinson, ALS en leukemie bij omwonenden?

2.       Deelt het college deze zorgen over de gezondheidsrisico’s van de sierteelt? Zo nee, waarom niet?

3.       Hebben GS contact met bezorgde inwoners hierover in onze provincie? En met de telers en belangenorganisaties? Zo ja, hoe verlopen deze contacten en wat zijn tot nu toe de uitkomsten hiervan? Zo nee, waarom niet en gaat u dit alsnog oppakken?

4.       Wat doen GS momenteel om de blootstelling van inwoners aan pesticiden te minimaliseren, in het bijzonder rondom woningen en andere locaties waar mensen en dieren verblijven?

5.       Is het college bekend met het bericht in Trouw van 19 maart 2025[iii] waarin omwonenden pleiten voor het recht op informatie over het gebruik van pesticiden in hun omgeving?

6.       Deelt het college de mening dat omwonenden recht hebben op inzicht in welke pesticiden in hun directe leefomgeving worden gebruikt, zeker in de buurt van woningen, scholen en zorginstellingen? Zo nee, waarom niet?

7.       Heeft de provincie op dit moment inzicht in waar, wanneer en in welke hoeveelheden pesticiden worden gebruikt op percelen nabij gevoelige gebieden?

a.       Zo ja, kan deze informatie gedeeld worden met PS en omwonenden?
b. Zo nee, is het college bereid om dit alsnog in kaart te brengen en te delen met PS en omwonenden?

8.       Is het college bereid om in overleg te treden met gemeenten, waterschappen en telers om te komen tot een systeem van verplichte, laagdrempelige en actuele informatievoorziening aan omwonenden over pesticidegebruik? Zo nee, waarom niet?

Herbeoordeling bestrijdingsmiddelen

Het Ctgb wil dat de internationale richtlijnen voor het beoordelen van kankerrisico’s van bestrijdingsmiddelen worden aangescherpt[iv]. Dit schrijft de Nederlandse pesticide-autoriteit in een brief aan minister van landbouw Femke Wiersma. Het Ctgb erkent dat het decennialang een ongeschikte, te soepele statistische methode heeft gebruikt bij het beoordelen van kankerrisico’s van pesticiden, waaronder glyfosaat. Toch is het Ctgb niet van plan de stoffen opnieuw te beoordelen.

9.       Is het college op de hoogte van de erkenning door het Ctgb dat decennialang te milde methoden zijn gebruikt voor de beoordeling van kankerrisico’s bij bestrijdingsmiddelen?

10.   Deelt het college de zorg dat mogelijk kankerverwekkende stoffen zoals glyfosaat legaal worden gebruikt in Zuid-Holland, terwijl de toelatingsprocedure wetenschappelijk ondeugdelijk bleek?

11.   Ziet het college aanleiding om – in navolging van deze ontwikkelingen – in gesprek te gaan met het Rijk, het Ctgb en andere provincies over de wenselijkheid van herbeoordeling van potentieel kankerverwekkende stoffen?

 Op 5 juni 2025 concludeerde de advocaat-generaal van het Europees Hof van Justitie dat de goedkeuring van het insecticide cypermethrin door de Europese Commissie onrechtmatig was. De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid had eerder gewaarschuwd dat er onder realistische omstandigheden géén veilig gebruik mogelijk is, met name vanwege risico's voor insecten, waterleven en mogelijk het menselijke endocriene systeem. Desondanks werd de stof goedgekeurd.[v]

12.   Is het college op de hoogte van de conclusie van de advocaat-generaal van het Europees Hof dat de goedkeuring van cypermethrin onrechtmatig was vanwege gebrekkige risicobeoordeling en het negeren van EFSA-adviezen?

13.   Heeft het college inzicht in het gebruik van cypermethrin binnen de provincie Zuid-Holland?

14.   Deelt het college de zorg dat stoffen zoals cypermethrin – die door EFSA als ‘onder realistische omstandigheden onveilig’ zijn beoordeeld – momenteel toch legaal kunnen worden toegepast in Zuid-Holland? Hoe beoordeelt het college deze situatie in het licht van het voorzorgsprincipe?

15.   Is het college bereid om het gebruik van cypermethrin uit te sluiten op provinciale gronden en het gebruik ervan actief te ontmoedigen?

In de Nederlandse landbouw zijn momenteel 26 werkzame stoffen in bestrijdingsmiddelen toegelaten die een PFAS-verbinding zijn[vi]. PFAS-pesticiden vervuilen rechtstreeks de bodem, het oppervlaktewater en de voedselketen en dragen daardoor bij aan de toenemende blootstelling van burgers en het milieu aan deze eeuwige chemicaliën.[vii]

16.   Heeft het college inzicht in het gebruik van pesticiden met PFAS-verbindingen binnen de provincie Zuid-Holland?

17.   Deelt het college de zorg dat pesticiden met PFAS-verbindingen momenteel nog legaal kunnen worden toegepast in Zuid-Holland? Hoe beoordeelt het college deze situatie in het licht van het voorzorgsprincipe?

18.   Is het college bereid om het gebruik van pesticiden met PFAS-verbindingen uit te sluiten op provinciale gronden en het gebruik ervan actief te ontmoedigen?

19.   Is het college bereid om richting het Rijk en/of via het IPO aan te dringen op een verbod van PFAS in bestrijdingsmiddelen?

 Volgens een recente grote studie van een internationale groep wetenschappers[viii] brengen pesticiden niet alleen schade toe aan de doelorganismen, maar ook aan een breed scala aan niet‑doelsoorten, tot en met ecosystemen op hogere niveaus. Tevens wijzen de auteurs erop dat standaard risicobeoordelingen momenteel onvoldoende zijn om de werkelijke milieu-impact mee te wegen, waardoor het voorzorgsbeginsel eerder toegepast zou moeten worden.

20.   Is het college bekend met de resultaten uit de meta-analyse die biodiversiteitsschade signaleert bij veel gebruikte pesticiden, en dat de huidige risicobeoordelingen onvoldoende dekkend zijn?

21.   Deelt het college de conclusie dat het huidige gebruik van pesticiden in landbouw en sierteelt in Zuid‑Holland veel hogere ecologische schade veroorzaakt dan alleen oplosbaar is binnen inspectie of normoverschrijdingen, met name in water en natuurgebieden?

22.   Kan het college aangeven hoe zij het voorzorgsbeginsel interpreteert in dit licht en of ze bereid is om het gebruik van risicovolle of onvoldoende beoordeelde pesticiden actief te ontmoedigen nabij water- en natuurgebieden?

23.   Is het college bereid om richting het Rijk en/of via het IPO aan te dringen op aanpassing van de risicobeoordeling van pesticiden, zodat schade aan niet-doelsoorten, cumulatieve effecten en ecosysteemimpact beter worden meegewogen?

Vergunningsplicht nabij Natura 2000-gebieden

Op 2 april 2025 oordeelde de Raad van State[ix] dat de inzet van bestrijdingsmiddelen, zowel chemisch als biologisch, bij lelieteelt nabij Natura 2000-gebieden vergunningplichtig is, omdat het niet zeker is dat deze geen schade aanrichten aan beschermde Natura 2000-gebieden. Het is nog onduidelijk hoe ver dit strekt: alleen voor lelies, alle teelten of alle gebruik van gewasbeschermingsmiddelen nabij beschermde natuur.

24.   Zijn GS op de hoogte van deze uitspraak van de Raad van State en hoe kijken zij aan tegen deze uitspraak?

25.   Deelt het college de verwachting dat deze uitspraak als jurisprudentie kan gelden voor andere teelten en mogelijk voor álle gebruik van bestrijdingsmiddelen nabij Natura 2000-gebieden?

26.   Hoe beoordeelt het college of en in hoeverre deze uitspraak gevolgen heeft voor provinciaal beleid en handhaving in Zuid‑Holland?

27.   Hanteren GS momenteel al een minimale afstand bij het gebruik van bestrijdingsmiddelen rond Natura 2000-gebieden en andere kwetsbare natuurgebieden?

28.   Overweegt het college ruimtelijke instrumenten in te zetten zoals verplichte afstand/zonering van teelten tot Natura 2000-gebieden in Zuid‑Holland, ongeacht of er op dat moment juridische verplichting bestaat? Zo nee, waarom niet?

Provinciale verantwoordelijkheden en maatregelen

29.   Is het college het met ons eens dat economische belangen nooit boven volksgezondheid mogen gaan? Vindt het college dat dit principe voldoende is verankerd in het huidige provinciale beleid ten aanzien van bestrijdingsmiddelen?

30.   Op welke wijze weegt het college het gebruik van bestrijdingsmiddelen af ten opzichte van gezondheid, milieu, biodiversiteit, leefomgevingskwaliteit en andere aspecten van brede welvaart? En hoe is deze afweging verankerd in het provinciale beleid?

31.   Welke doelen en termijnen op het thema en taakveld gezondheid en welzijn hanteren GS voor het terugdringen van het gebruik van pesticiden in de provincie?

32.   Welke concrete maatregelen neemt het college voor het terugdringen van het gebruik van pesticiden in de provincie en welke provinciale mogelijkheden zijn hiervoor beschikbaar?

33.   Hoe beoordeelt het college de uitkomsten van het RIVM/Universiteit Leiden-onderzoek[x] dat laat zien dat een combinatie van bestrijdingsmiddelen (cocktaileffect) ook zonder normoverschrijding zeer schadelijk kan zijn voor het waterleven?

34.   Op welke wijze nemen GS het cocktaileffect van bestrijdingsmiddelen momenteel mee in de uitvoering van de Kaderrichtlijn Water?

35.   Is het college bekend met initiatieven van gemeenten (zoals Westerveld[xi]) om pesticidenintensieve teelten te beperken, onder andere in de nabijheid van woonwijken en scholen? Heeft het college signalen dat ook Zuid-Hollandse gemeenten dit willen?

36.   Is het college bereid om – gezien de provinciale verantwoordelijkheid voor natuur, gezondheid en ruimtelijke ordening – zelf een juridisch en beleidsmatig onderzoek te starten naar de mogelijkheden om de teelt van pesticidenintensieve gewassen (zoals lelies, tulpen en gladiolen) in Zuid-Holland te beperken, bijvoorbeeld via zonering, maximaal aantal hectares of voorwaarden bij grondgebruik? Zo nee, waarom niet?

37.   Welke voorwaarden betreft het gebruik van bestrijdingsmiddelen op provinciale pachtgronden zijn momenteel opgenomen in de pachtovereenkomsten? Ziet het college mogelijkheden om deze voorwaarden aan te scherpen, en zo ja hoe? Zo nee, waarom niet?

38.   In de provincie Noord-Brabant is per 2027 het gebruik van pesticiden en kunstmest op gepachte gronden verboden[xii]. Is het college bereid om dit voorbeeld te volgen en een vergelijkbaar verbod in Zuid-Holland in te voeren? Zo nee, waarom niet?

39.   De provincie Utrecht wil bedrijfsomschakeling naar en uitbreiding van niet-biologische sierteelt verbieden[xiii]. Is het college bereid om dit voorbeeld te volgen en een vergelijkbaar verbod in Zuid-Holland in te voeren? Zo nee, waarom niet?

40.   De provincie Utrecht onderzoekt in welke grondwaterbeschermingsgebieden verboden op (aanvullende) bestrijdingsmiddelen nodig zijn via een wijziging van de omgevingsverordening[xiv]. Is het college bereid eenzelfde onderzoek te starten voor Zuid-Holland? Zo nee, waarom niet?

41.   De provincie Utrecht onderzoekt welke schadelijke bestrijdingsmiddelen er in de provincie worden gebruikt, welke daarvan zij wil uitfaseren, en welke bestrijdingsmiddelen ongewenst zijn nabij kwetsbare ruimtelijke functies (zoals woongebieden of een kinderdagverblijf) in verband met negatieve effecten op de gezondheid[xv]. Is het college bereid eenzelfde onderzoek te starten voor Zuid-Holland? Zo nee, waarom niet?

42.   Hoe ondersteunen GS telers in de sierteelt bij omschakeling naar biologische teelt? Zien GS kansen om deze steun te versterken en zo ja, hoe?

43.   Hoe ondersteunen GS boeren bij omschakeling naar biologische landbouw? Zien GS kansen om deze steun te versterken en zo ja, hoe?

Carla van Viegen - Partij voor de Dieren

Frank Johan Hoogendam - SP

Simon Bleijenberg - Volt

Evita Rozenberg - D66